Nondik dator ‘Zegama’ herri izena?

Euskaraz ez da ulertzen Zegama izenak zer adierazten duen; baina ez da horregatik esanahirik gabea. Izen euskalduna da, euskaldunok ia 2000 urte baino gehiagoz erabiltzen ari garelako, baina ez euskaraz sortua. Erromatarrak iritsi baino lehenagoko hizkuntza indoeuroparrean sortua izan zen. Beraz, 2000 urtetik gora ditu herri izenak. Baina zer esan nahi du Zegama toponimoak? Ba ez dio lekuari, inguruari edo naturari erreferentziarik egiten, bertakoen izaerari … Continue reading Nondik dator ‘Zegama’ herri izena?

Artaxoako harresia, Erdi Aroko altxorra

Nafarroa Erdialdean, Erdi Aroko ondarearen erakusgarri da Artaxoa, zalantzarik gabe. Iruñeatik hegoaldera, 30 kilometrotara dagoen herri txikia da. Muino baten gorenean eraikitako Erdi Aroko herrixka gotortuagatik da ezaguna Artaxoa. Monumentu arkeologiko garrantzitsuak daude inguruetan, trikuharriak, esate baterako; baita erromatar garaiko miliarioa ere gaur egungo udaletxean. Baina, nabarmentzekoa dena da Artaxoako harresi ezaguna. Continue reading “Artaxoako harresia, Erdi Aroko altxorra”

Oloroe Donamaria: txokolate usaina darion herria

Biarno eskualdearen bihotzean kokatua, mahastiz inguratutako herria da Oloroe-Donamaria. Erdi Arotik gorde diren harresiez gain, ondare historiko garrantzitsua gordetzen da bertan. Ibai gainean zintzilik agertzen diren etxeek eta lorez apaindutako zubiek janzten dute; han urrunean Pirinioetako gailurrak ere ageri dira.  Eta bai, txokolate usaina dario… Oloroe-Donamaria euskaraz; frantsesez eta ofizialki Oloron-Saint Marie izena du herriak. Jatorri gaskoia du izenak: Auloron. Aldi berean, Auluron Iluro izen … Continue reading Oloroe Donamaria: txokolate usaina darion herria

Larraga, pasarterik lazgarrienaren lekuko

Nafarroa Erdialdeko herria da Larraga, Erriberriko merindadean kokatua eta 2.000 biztanle inguru dituena. Mendigorria eta Berbinzana ditu inguruan; Tafallatik 15 minutu besterik ez daude bertara. Tamalez, ezaguna da herria 36ko gerraren ingurumarian bertan izan ziren gertakariengatik. Larragarekin estu lotuta dago beste izen bat, Maravillasena. Iaz bete ziren 80 urte Larragan izandako gertakari ilun hartatik. 1936 urteko sarraskietan, pasarterik beldurgarri eta lazgarrienetakoa izan daitekeen hartatik. Abuztuaren … Continue reading Larraga, pasarterik lazgarrienaren lekuko

Aizpeako meategiak, burdinaren lurretako paisaje berezia

Zerainen, Mutiloan, Legazpin eta inguruetan garrantzia berezia izan du burdinaren ustiaketak mendez mende. Inguruko paisajea eraldatzeraino, jarduera hau estu lotuta egon da herri hauen ibilbidearekin. Aizpean ustiaketa honen lehen erreferentziak XII. mendekoak dira eta 1951. urtean itxi ziren azken labeak. Zeraindik Legazpira doan bidea hartuta, hiru kilometrora dago Aizpea auzoa. Burdinaren Mendia izenez ezagutzen den eremuan burdinaren ustiaketa nola egiten zen ezagut daiteke; Aizpeako meategietan … Continue reading Aizpeako meategiak, burdinaren lurretako paisaje berezia

San Martin Unx, kale estuen labirintoa

Nafarroa Erdialdean bere duten ohiturari jarraiutz, ardogintzari estu lotuta dagoen herria da San Martin Unx. Erriberritik Uxuera bidean egin dugu topo Erriberri-Tafallako Mendipeko herri honekin. Muino baten gainaldean eraikita dago. Bere garaian gaztelu bat zen erdigune; haren inguruan antolatu ziren kaleak, etxeak eta jauregiak. Gaztelua, San Martin eliza erromaniko bihurtuko zen geroago.   Continue reading San Martin Unx, kale estuen labirintoa

Uxue, ederrenen artean

Euskal Herriko herririk ederrenen top 10 bat osatuko bagenu, zein leku izango luke Uxuek?? Ba, lehen postuetan kokatuko genuke; zalantzarik ez! Mende luzez Erdi Aroko kutsua mantendu duen Nafarroa Garaiko herria da, herrialdearen hegoaldean kokatua. Jatorria erromanikoan duen eliza-santutegi gotortua da kale bihurrituen erdigunea, Uxueren profil berezian nabarmentzen dena. Inguruan berriz, nafar gotikoan eraikitako harresiaren aztarnak ditu. Denboraren zentzua galdu eta noraezean ibiltzeko modukoak dira … Continue reading Uxue, ederrenen artean

Erriberri edo Olite, Errege Jauregiaren itzalean

Inguruan dituen mahasti eremu zabalek erakusten duten eran, ardoaren hiriburua da Erriberri (Olite, gazteleraz). Bertan dago Ardoaren Museoa, XVII. mendeko jauregi baten kokatua. Hala ere, inguruko upategi eta kooperatibek beren ateak irekitzen dituzte edozein urte sasoitan bisita gidatu edo dastaketak egiteko. Mahastiak Erriberri kanpoaldean. Irailean mahats sortaz bete beteak daude. Erdi Aroko kale antolaketa mantentzen du herriak; eta armarriz apaindutako jauregi ederrak ditu nonnahi. Baina, … Continue reading Erriberri edo Olite, Errege Jauregiaren itzalean

Oporraldia familian, Aran ibarrean

Denbora askoan zain egon ondoren, azkenean iritsi da Lleidako Pirinioetara joateko eguna. Okzitaniako Pirinioetan lehen geldialdia egin ondoren, hemen da gure bigarren helmuga: Val d’Aran. Okzitaniatik Kataluniara saltoa egin dugun arren, Pirinioen iparraldean jarraitzen dugu. Geografikoki behintzat, Aran ibarrak lotura naturala du Okzitaniarekin; baita kulturalki ere. Aranera hizkuntza bera ere, okzitaniarraren aldaera da. Bitxikeria gisa, gainera, aranera Aran ibarrean hitz egiten den arren, hizkuntza ofiziala … Continue reading Oporraldia familian, Aran ibarrean

Araneko txokorik ezezagunenak: mendiko herriak

Pago eta izei baso artean, Toran aranean kokatzen dira Canejan eta Sant Joan de Toran herriak. Aran ibarraren iparraldean, Okzitaniarekin egiten dute muga mendi herri txiki hauek. Ez dira horrenbeste bisitari iristen bertara, eta bakardade eta lasaitasun pixka batez gozatzeko leku onak dira. Lekurik ezezagunenak dira Val d’Aranen, baina merezi dute ezagutzea. Lesetik Pont de Rei aldera aurkituko dugu Toran aranera garamatzan errepidea. Bidea hartu … Continue reading Araneko txokorik ezezagunenak: mendiko herriak