Hiri historikoa, Donejakue bidean

Erdi Aroan, XII. mendean eratutako hiribildua da Donibane Garazi. Behe Nafarroako hiriburu, Garaziko erdigunea da. Kale harritsu eta aldapatsuak, kolorez jantzita ageri dira. Hiruburu txikia eta alaia da Garazikoa, euskalduna; gune turistiko garrantzitsu izatereakin batera. Mendeetan zehar, hainbat gertakari esanguratsuren eszenatoki izanda, oraindik bere kaleetan gordetzen ditu historiak utzitako arrastoak. Gaur egun, Donejakue bidean puntu garrantzitsua da. Astelehenetan egiten da merkatua.       Continue reading Hiri historikoa, Donejakue bidean

Artaxoako harresia, Erdi Aroko altxorra

Nafarroa Erdialdean, Erdi Aroko ondarearen erakusgarri da Artaxoa, zalantzarik gabe. Iruñeatik hegoaldera, 30 kilometrotara dagoen herri txikia da. Muino baten gorenean eraikitako Erdi Aroko herrixka gotortuagatik da ezaguna Artaxoa. Monumentu arkeologiko garrantzitsuak daude inguruetan, trikuharriak, esate baterako; baita erromatar garaiko miliarioa ere gaur egungo udaletxean. Baina, nabarmentzekoa dena da Artaxoako harresi ezaguna. Continue reading “Artaxoako harresia, Erdi Aroko altxorra”

Larraga, pasarterik lazgarrienaren lekuko

Nafarroa Erdialdeko herria da Larraga, Erriberriko merindadean kokatua eta 2.000 biztanle inguru dituena. Mendigorria eta Berbinzana ditu inguruan; Tafallatik 15 minutu besterik ez daude bertara. Tamalez, ezaguna da herria 36ko gerraren ingurumarian bertan izan ziren gertakariengatik. Larragarekin estu lotuta dago beste izen bat, Maravillasena. Iaz bete ziren 80 urte Larragan izandako gertakari ilun hartatik. 1936 urteko sarraskietan, pasarterik beldurgarri eta lazgarrienetakoa izan daitekeen hartatik. Abuztuaren … Continue reading Larraga, pasarterik lazgarrienaren lekuko

Aizpeako meategiak, burdinaren lurretako paisaje berezia

Zerainen, Mutiloan, Legazpin eta inguruetan garrantzia berezia izan du burdinaren ustiaketak mendez mende. Inguruko paisajea eraldatzeraino, jarduera hau estu lotuta egon da herri hauen ibilbidearekin. Aizpean ustiaketa honen lehen erreferentziak XII. mendekoak dira eta 1951. urtean itxi ziren azken labeak. Zeraindik Legazpira doan bidea hartuta, hiru kilometrora dago Aizpea auzoa. Burdinaren Mendia izenez ezagutzen den eremuan burdinaren ustiaketa nola egiten zen ezagut daiteke; Aizpeako meategietan … Continue reading Aizpeako meategiak, burdinaren lurretako paisaje berezia

San Martin Unx, kale estuen labirintoa

Nafarroa Erdialdean bere duten ohiturari jarraiutz, ardogintzari estu lotuta dagoen herria da San Martin Unx. Erriberritik Uxuera bidean egin dugu topo Erriberri-Tafallako Mendipeko herri honekin. Muino baten gainaldean eraikita dago. Bere garaian gaztelu bat zen erdigune; haren inguruan antolatu ziren kaleak, etxeak eta jauregiak. Gaztelua, San Martin eliza erromaniko bihurtuko zen geroago.   Continue reading San Martin Unx, kale estuen labirintoa

Uxue, ederrenen artean

Euskal Herriko herririk ederrenen top 10 bat osatuko bagenu, zein leku izango luke Uxuek?? Ba, lehen postuetan kokatuko genuke; zalantzarik ez! Mende luzez Erdi Aroko kutsua mantendu duen Nafarroa Garaiko herria da, herrialdearen hegoaldean kokatua. Jatorria erromanikoan duen eliza-santutegi gotortua da kale bihurrituen erdigunea, Uxueren profil berezian nabarmentzen dena. Inguruan berriz, nafar gotikoan eraikitako harresiaren aztarnak ditu. Denboraren zentzua galdu eta noraezean ibiltzeko modukoak dira … Continue reading Uxue, ederrenen artean

Vilamós: etxea, familia, ondarea

Bailarako etxerik aberatsena izan zen Joanchiquet etxaldea; gutxienez, XVII. mendetik aurrera. Joan Aunós izan zuen lehen jabea XVI. mendean eta haren atzetik etorriko ziren familia bereko hamar belaunaldi. Val d’Aran eskualdeko herririk zaharrena da Vilamós eta bertan gordetzen da altxor eder bat: Joanchiquet Ekomuseoa. Baish Aran edo Behe Aran eskualdean kokatzen da Vilmós, 1.255metroko altueran. Artiga de Lin aranera eta Anetoko mendigunera ikuspegi paregabea du. … Continue reading Vilamós: etxea, familia, ondarea

San Adriango sekretuak, itzaletik argira

Urrutira joan gabe, etxe ondoan ditugu lekurik ederrak; eta hau da horietako bat. Historian zehar hainbat gertakariren lekuko izan da San Adriango igarobidea. Milaka urtetako sekretuak gorde ditu bere baitan eta, antzezlan bidez, denboran atzera bidaia egin dute asteburu honetan. Artzain, erromes, bidelapur, obispo, merkatari, errege-erregina… asko izan dira mendeetan zehar bertatik pasa eta aztarna utzi dutenak. Continue reading “San Adriango sekretuak, itzaletik argira”

Iruñea Veleiako aztarnategia, polemikaren ondotik ezustekoa

2006 urteko aurkikuntza bitxi haien ondorioz, zalapartak inguratu zuen Iruña Veleiako aztarnategia. Ikusgarriak bezain faltsuak izan ziren aurkikuntza haiek, eta goitik behera zikindu zuen aztarnategi honetako lana. Jakinminak eraginda gerturatu ginen Iruñea Veleiara; Tresponde eta Biloda herrien artetik iristen da bertara, Iruña Okan. Ika mikak, ika mika… balio garrantzisua duen aztarnategia da Arabakoa. Gaur egun, 2010ean hasitako proiektu berri batean finkatutako irizpideetan oinarritzen da Iruña … Continue reading Iruñea Veleiako aztarnategia, polemikaren ondotik ezustekoa